Rozród koni

Rozród koni
U koni dojrzałość płciowa znacznie wyprzedza dojrzałość hodowlaną. Rasy zimnokrwiste w warunkach klimatycznych panujących w Polsce osiągają dojrzałość płciową w wieku 12 miesięcy, gorącokrwiste w wieku 5-18 miesięcy. Dojrzałość hodowlaną rasy zimnokrwiste osiągają w wieku 24-36 miesięcy, natomiast rasy gorącokrwiste w wieku 36- 48 miesięcy. Pełną dojrzałość somatyczną (fizyczną), a więc zakończenie wzrostu i kostnienia – rok później.
Klacze
należą do samic sezonowo-wielorujowych, z większym nasileniem występowania rui w miesiącach wiosennych. Odpowiednim żywieniem i przedłużaniem dnia świetlnego można sezon rozpłodowy wydłużyć. Cykl płciowy u klaczy trwa średnio 22 dni, z rują 5-7 dniową. Klacze kryje się 3 dnia rui i powtarza krycie czwartego dnia. Spotkać można klacze z cyklem krótkim, trwającym 18-19 dni, z rują 3-dniową- wtedy kryje się pierwszego dnia, a powtarza krycie drugiego dnia. Przy cyklu długim, trwającym 25-26 dni, z rują trwającą do 10 dni, kryje się klacze szóstego dnia i powtarza krycie siódmego dnia.

OBJAWY RUI:

  • obrzęk warg sromowych
  • zwiotczenie szyjki macicy
  • wydzielanie śluzu ułatwiającego wnikanie plemników
  • niepokój, zwiększone łaknienie

Po owulacji klacz przejawia popęd przez 1-2 dni. Owulacja częściej występuje w lewym jajniku. Zapłodnienie musi nastąpić w górnym odcinku jajowodu. Żywotność komórki jajowej wynosi 6-10 godzin. Owulacje podwójne i mnogie uważa się za niepożądane (częściej występują u klaczy starszych) – rozwój 2-3 płodów stwarza ryzyko poronień. Częstotliwość ciąż bliźniaczych występuje z różnym nasileniem, w zależności od rasy. U koni pełnej krwi angielskiej sięga 3,6%, u koni czystej krwi arabskiej -0,8%, a u koni małopolskich- 1,6%. Uważa się, że mnogie owulacje są uwarunkowane genetycznie i dotyczą pewnych rodzin klaczy. U około 17% klaczy ruja nie kończy się jajeczkowaniem.

PRZYCZYNY PORONIEŃ:

  • zaburzenia chromosomowe (50% wszystkich poronień)
  • zaburzenia w wytwarzaniu kontaktu między trofoblastem, a częścią matczyną
  • różnego typu infekcje
  • deficyty hormonalne
  • czynniki nieinfekcyjne powodujące zapalenie błony śluzowej macicy (toksyny, endotoksyny)
  • załamanie się bariery immunologicznej
  • nadpłodnienie (zapłodnienie dwóch komórek jajowych z dwóch kolejnych cykli owulacyjnych)
  • niedobory mineralne i witaminowe
  • poronienia na tle zakaźnym

PRZYCZYNY JAŁOWIENIA:

  • trudności z ustaleniem właściwego terminu krycia
  • nabyte lub wrodzone nieprawidłowości w budowie dróg rodnych
  • zaburzenia w regulacji hormonalnej cyklu płciowego
  • występowanie rui u klaczy źrebnych
  • wczesne poronienia i resorpcje płodów
  • wirusowe ronienia zakaźne
  • zła jakość nasienia ogierów

Obecność ogiera w stadzie wpływa dodatnio na wyrazistość objawów rui. Lotne substancje płciowe zwane feromonami, pobudzają układ rozrodczy samicy. Po porodzie ruja pojawia się między 9 a 20 dniem, przy kryciu w tym terminie uzyskuje się najwyższy stopień zapłodnienia, ale i resorpcji płodu.
Coraz częściej stosowane sztuczne metody unasieniania i transplantacji zarodków wprowadzają nowe techniki do rozrodu koni. Przy transplantacji stosuje się metodę synchronizacji rui u dawczyń i biorczyń. Głównym celem transplantacji jest uzyskanie źrebiąt od:

  • starszych, wartościowych klaczy, które z różnych względów nie mogą już rodzić
  • bardzo młodych klaczy, np. dwuletnich
  • klaczy sportowych, bez konieczności przerywania ich treningów i startów w zawodach
  • klaczy chronicznie roniących

U ogierów produkcja nasienia (od osiągnięcia dojrzałości płciowej) trwa nieprzerwanie. Przed sezonem rozpłodowym należy wykonać badanie jakości nasienia – 70-80% plemników musi wykazywać ruch postępowy.
Przeżywalność plemników w drogach rodnych samicy wynosi 24-48 godzin.
Ogiery w pierwszym roku użytkowania mogą pokrywać w sezonie 30 klaczy, tj. oddać 6 skoków tygodniowo (każdą klacz kryje się dwukrotnie). 5-13-letni ogier (zdrowe ogiery użytkowane są dłużej) może pokryć 60-100 klaczy, wykonując 10-12 skoków tygodniowo (co 6-9 godzin), z jednym dniem odpoczynku w tygodniu. Ogiery zimnokrwiste powyżej 15 roku życia, a ogiery gorącokrwiste powyżej 17 roku życia mogą pokryć 30-35 klaczy (8 skoków tygodniowo).
Zgodnie z przepisami wiek konia liczy się od początku roku kalendarzowego. Źrebię staje się roczniakiem 1 stycznia następnego roku po urodzeniu. W hodowli stadninowej kryje się większość ras od 15 listopada do czerwca. Konie czystej krwi i pełnej krwi kryje się od lutego do maja (różnica w roczniku nie powinna przekraczać 3 miesięcy).

CIĄŻA I PORÓD
Ciąża trwa u koni przeciętnie 335 dni, z odchyleniem od 327 (zimnokrwiste) do 345 (czysta krew arabska). Długość jest cechą rasową, osobniczą, zależy również od płci zwierzęcia – ogierki zwykle noszone są 2-3 dni dłużej.

OZNAKI ZBLIŻAJĄCEGO PORODU:

  • zapadanie się okolic nasady ogona
  • obrzęk warg sromowych
  • nabrzmienie wymienia

Sam poród trwa ok. 30 minut i na ogół nie wymaga pomocy człowieka. Łożysko zostaje wydalone do 2 godzin po porodzie, jeśli to nie nastąpi – należy wezwać lekarza weterynarii. Nowo narodzone źrebię szybko próbuje wstawać, powinno wstać najpóźniej 2 godziny po urodzeniu. W ciągu pierwszej godziny życia (najpóźniej w ciągu 3 godzin od narodzin) źrebię powinno napić się siary, która zawiera gammaglobuliny – ciała odpornościowe najważniejsze spośród immunoglobin. Przez ok. 12 godzin po porodzie stan przewodu pokarmowego źrebiąt pozwala przyswajać duże cząstki gammaglobulin. Siara rozpuszcza także kał płodowy, zwany smółką, którą źrebię powinno wydalić wkrótce po pierwszym ssaniu siary. Źrebię w momencie urodzenia ma 8-10% masy ciała matki; waży średnio 50-52 kg. Po porodzie klaczy podaje się pójło z otrąb pszennych i dobrej jakości siano.

ETAPY WZROSTU I ROZWOJU ŹREBIĄT
Największa intensywność wzrostu i rozwoju źrebiąt przypada na ostatnie 2 miesiące ciąży i pierwsze 3 miesiące życia. Pierwszy okres intensywnego wzrostu po urodzeniu trwa do ukończenia 4 miesiąca życia. Jest to okres wzrostu kości długich. Przyrosty dzienne wynoszą w tym czasie 1,1-1,3 kg.
Drugi okres trwa od 4 do 6 miesiąca życia i charakteryzuje się pewnym zastojem we wzroście i przyrostach na rzecz intensywnego rozwoju organów wewnętrznych (przygotowanie do zmian żywienia). Przyrosty dzienne spadają do 0,8- 1,1 kg. W momencie odsadzenia obserwuje się zahamowanie wzrostu.
Trzeci okres zaczyna się w 6 miesiącu i trwa do 9 miesiąca. Jest kolejną fazą intensywnego wzrostu źrebięcia. Pod koniec pierwszego roku życia przyrosty dzienne spadają do 0,7-0,8 kg. W drugim roku wynoszą 0,5-0,6 kg.
U dwulatków zaczyna się końcowy etap wzrostu kości kręgosłupa, obserwuje się wydłużenie tułowia, jego pogłębienie i poszerzenie. Ostatnie kostnieją żebra. Z punktu widzenia mineralizacji kości ważny jest okres między 3-4 miesiącem i 7-8 miesiącem życia. Źrebięta wymagają wtedy uzupełnienia niedoboru wapnia, fosforu i magnezu.

W hodowli koni wyróżnia się dwa systemy wychowu źrebiąt:

  • Naturalny – wychów tabunowy, np. koników polskich (bez ingerencji człowieka)
  • Kierowany – hodowca wpływa na rozwój źrebięcia poprzez racjonalne żywienie, stworzenie odpowiedniego środowiska i prawidłowe zabiegi pielęgnacyjne.

W systemie kierowanym wyróżnia się wychów:

  • alkierzowy – źrebię przebywa poza stajnią krótki czas
  • stajenno- pastwiskowy – najczęściej stosowany, źrebięta w dzień przebywają na pastwisku, na noc wracają do stajni i tam są dokarmiane
  • pastwiskowy – dla źrebiąt powyżej roku życia; źrebięta całą dobę spędzają na pastwisku, tam są w razie potrzeby dokarmiane. Na pastwisku musi być wodopój i zadaszenie.

Zobacz artykuł o żywieniu http://planeta-zwierzat.pl/artykuly/konie/zywienie/

Źródło: “Hodowla i użytkowanie konie z elementami hipoterapii” – Jolanta Janiszewska, Angelika Cieśla