Dyscypliny jeździeckie

Dyscypliny jeździeckie
Polski Związek Jeździecki (PZJ) jest jedyną oficjalną, polską organizacją jeździecką, uznaną przez Polski Komitet Olimpijski oraz Międzynarodowy Komitet Olimpijski, należącą jednocześnie do 140 narodowych organizacji jeździeckich stowarzyszonych w Międzynarodowej Federacji Jeździeckiej FEI. Podstawowymi celami działalności PZJ jest organizacja, popularyzacja, rozwój sportów i rekreacji konnej. Związek opiekuje się 7 dyscyplinami jeździeckimi, takimi jak:

- ujeżdżenie
- skoki
- WKKW
- powożenie
- rajdy długodystansowe
- woltyżerka
- reining – zawody w stylu westren

Wyścigami konnymi zajmuje się Polski Klub Wyścigów Konnych.

UJEŻDŻENIE – Konkurencja ta rozgrywana jest na tzw. czworoboku – o wymiarach 20 na 40 m. w niższych klasach lub 20 na 60 m. w klasach wyższych. Czworobok ograniczony jest białymi płotkami z punktami oznaczonymi literami alfabetu. Konkurencja ta polega na wykonaniu w określonym miejscu czworoboku odpowiedniej, określonej programem figury (wolty, koła, zmiany kierunku, ruszania, zatrzymania, kontrgalopu) w różnych chodach – stępie, kłusie, galopie. W wyższych klasach pojawiają się chody boczne – ciągi w kłusie i w galopie, piaff, pasaż, piruety. Wykonanie programu ocenia kilku sędziów, przyznając za każdy element przejazdu punkty od 0 (niewykonany) do 10 (doskonale). Najefektowniejszym konkursem jest kür, czyli wykonanie programu ujeżdżeniowego z podkładem muzycznym.

SKOKI PRZEZ PRZESZKODY – Zawody rozgrywane są na prostokątnym placu, zwanym parkurem. Na parkurze rozstawione są różnego typu przeszkody, które musi pokonać koń z jeźdźcem z określonym czasie. Za wszelkie błędy takie jak zrzucenie przeszkody, odmowa skoku, przekroczenie limitu czasu, przyznawane są punkty karne. W zależności od stopnia wysokości przeszkód rozgrywane są zawody w następujących klasach:

- L (lekka) – przeszkody o wysokości do 100cm
- P (pośrednia) – wysokość przeszkód 110cm
- N (normalna) – wysokość przeszkód 120cm
- C (ciężka) – wysokość przeszkód 130cm
- CC (bardzo ciężka) – wysokość przeszkód 140cm i więcej

Rozgrywa się różne typy konkursów skoków. W konkursie zwykłym decydujące są suma punktów karnych za błędy i najkrótszy czas przejazdu. Zwycięża zawodnik z najniższą punktacją, w przypadku równej liczby punktów decyduje krótszy czas przejazdu.

W konkursie dokładności rozgrywa się przejazd podstawowy, w którym liczą się punkty karne i norma czasu. Jeżeli kilku zawodników osiąga ten sam wynik, to odbywa się rozgrywka – na mniejszej liczbie przeszkód, które mogą być podwyższone i poszerzone. O zwycięstwie decyduje wynik rozgrywki.

Konkurs rozgrywany na styl polega na ocenie każdego elementu przejazdu pary koń- jeździec, punkty karne przyznaje się między innymi za zagalopowanie na złą nogę, użycie bata, złą liczbę kroków galopu (foulee) pomiędzy przeszkodami w szeregu, błędy stylowe w czasie skoku, wrażenie ogólne. Punktuje się też zrzutki i wyłamania na przeszkodach, a o zwycięstwie decyduje najmniejsza suma punktów karnych.

Konkurs szybkości polega na jak najszybszym pokonaniu parkuru, a punkty karne za błędy na przeszkodach przeliczane są na dodatkowe sekundy.

Konkurs potęgi skoku rozgrywa się na 6-8 przeszkodach, przy równej liczbie punktów karnych organizowana jest dogrywka na minimum 2 przeszkodach podnoszonych przy każdym przejeździe o 10-15 cm.

Na parkurze mogą znaleźć się przeszkody pionowe (stacjonata, koperta, mur, bramka), pionowo-szerokie (okser, double-barre, triple-barre), oraz szerokie – rów z wodą. Wszystkie przeszkody skonstruowane są w ten sposób, że zahaczenie ich w czasie skoku jakąkolwiek częścią ciała konia lub jeźdźca powoduje spadnięcie drąga. Przeszkody mogą być ustawione pojedynczo lub w szeregach.

WKKW
Wszechstronny konkurs konia wierzchowego obejmuje 3 części : ujeżdżenie, próbę terenową i skoki przez przeszkody. W konkursie tym, zarówno koń jak i jeździec muszą wykazać się uzdolnieniami w kierunku ujeżdżenia i skoków oraz szybkością, odwagą i wytrzymałością. Każdy etap zawodów odbywa się w kolejnym dniu. Próba ujeżdżenia odbywa się w pierwszym dniu zawodów, na czworoboku wg. programu odpowiedniego dla danej klasy zawodów, który jest jednak nieco mniej skomplikowany od typowych programów ujeżdżeniowych. Najtrudniejszym etapem zawodów jest próba wytrzymałości, rozgrywana w drugim dniu. Składa się ona z kilku odcinków (choć coraz częściej organizowane są zawody w wersji uproszczonej, z pominięciem punktów a,b,c) :

A – drogi i ścieżki – jest to wkomponowany w naturalny teren odcinek drogi, bez przeszkód, pokonywany dowolnym chodem. Na trasie jeździec może nawet prowadzić konia. Odcinek ten ma na celu rozprężenie i rozgrzanie konia (4-9 km).
B- stipl – jest to bieg płaski z przeszkodami (6-8 przeszkód tzw. czesanych, wykończonych żywopłotem. Odbywa się na owalnym torze, na dystansie 2-3 km.
C- drogi i ścieżki – jak w odcinku a.
D – kros – jest najtrudniejszym etapem próby. Odbywa się na trasie 4 do 8 km, w zależności od rangi zawodów, wytyczonej w terenie naturalnym, urozmaiconym wzniesieniami, spadkami, akwenami wodnymi. W teren wkomponowane są przeszkody tzw. stałe, których koń nie jest w stanie „rozbudować” zahaczając je kończynami. Niektóre z przeszkód mają 2 warianty – łatwiejszy, ale zabierający więcej czasu i trudniejszy, ale mniej czasochłonny. Obowiązuje limit czasu, a za błędy na przeszkodach przyznawane są punkty karne. Zwykle na trasie rozstawionych jest 20 -30 przeszkód, o maksymalnej wysokości wynoszącej 120 cm.
W trzecim dniu zawodów rozgrywane są skoki przez przeszkody. Wysokość przeszkód w zależności od rangi zawodów wynosi maksymalnie 120 cm, a konkurs rozgrywany jest na zasadzie konkursu dokładności.
W trakcie zawodów przeprowadzane są 4 przeglądy i badania weterynaryjne (przed ujeżdżeniem, przed krosem, po krosie i przed skokami). Zauważone w trakcie kontroli kulawizny czy inne objawy niedomagania konia wykluczają go z dalszych zawodów.

RAJDY DŁUGODYSTANSOWE – Zawody polegają na pokonaniu wytyczonej w terenie naturalnym trasy o długości od 40 km (klasa L) do 160 km (klasa CC). Na trasie pokonuje się przeszkody naturalne – przejście przez niewielki rów, strumień, szosę, wzniesienie, itp.; nie ma jednak przeszkód budowanych. Rozplanowane są też punkty serwisowe, na których jeźdźcy i konie mają zapewnioną wodę. W trakcie pokonywania trasy zawodnik może prowadzić konia, obowiązuje jedynie pokonanie startu i mety w siodle. Przed zawodami, po pokonaniu każdego etapu – pętli (zwykle co 30-40 km) i po przejechaniu mety konie muszą przejść dokładną kontrolę weterynaryjną. Ocenia się wówczas stopień odwodnienia, perystaltykę jelit, wypełnienie naczyń krwionośnych, stan śluzówki, oraz ruch w stępie i kłusie, tętno i oddechy.

WOLTYŻERKA – Zawody polegają na wykonaniu określonych ćwiczeń gimnastycznych na galopującym na lonży koniu. Ćwiczenia wykonuje się na specjalnym siodle woltyżerskim. Zawody mogą być rozgrywane indywidualnie lub zespołowo. Zespół woltyżerski tworzy 8 zawodników, koń i lonżujący. Wykonywane są programy obowiązkowe i dowolne, a każde ćwiczenie oceniane jest w punktach od 0 (niewykonane) do 10 (doskonale).Ćwiczenie uznaje się za wykonane gdy pozycja jest utrzymana przez 3 foulees. Koń bez jeźdźca w siodle również nie może wykonać więcej niż 3 takty galopu.

POWOŻENIE – Rozgrywa się konkurencje powożenia zaprzęgami jedno-, paro- i czterokonnymi. Zawody odbywają się w ciągu 3 kolejnych dni. W pierwszym dniu odbywa się ujeżdżenie. Próba ujeżdżenia odbywa się na czworoboku o wymiarach 40 na 100 m, którego boki oznaczone są literami alfabetu. Program każdej klasy określa jakie figury (wolty, koła, zmiany kierunku) w poszczególnych chodach musi wykonać zaprzęg w określonych miejscach. Podczas tej próby sędziowie oceniają także prezentację zaprzęgu, dobór i estetykę pojazdu, koni i uprzęży oraz wygląd powożącego i luzaków. Całość zaprzęgu musi reprezentować jeden styl.
W kolejnym dniu zawodów rozgrywana jest próba terenowa zwana maratonem. Maraton składa się z kilku odcinków : a- stęp i kłus, b- stęp, e- kros. Przed krosem obowiązuje 10 minutowa przerwa. Kros liczy zwykle 10 km, na trasie zaprzęg ma do pokonania przeszkody terenowe. Przeszkody zbudowane są na zasadzie bramek i labiryntów, niektóre mają kilka wariantów wykonywania. Wokół przeszkody wytyczona jest tzw. Stefa karna, czas pokonania przeszkody liczony jest od momentu wjazdu w tę strefę do jej opuszczenia. W próbie terenowej sędziowie kontrolują czas przejazdu i sposób pokonania przeszkód oraz pokonanie prawidłowym chodem obowiązkowego odcinka stępa.
W trzecim dniu zawodów organizowany jest konkurs zręczności powożenia. Polega on na pokonaniu trasy ze specjalnymi przeszkodami – na ściętych pachołkach tzw. keglach, znajdują się piłeczki, które spadają przy potrąceniu pachołka. Strącenie piłeczki karane jest punktami. Rozstaw przeszkody jest większy od rozstawu kół pojazdu o 20-60 cm. W trakcie zawodów odbywa się kilka kontroli weterynaryjnych: przed ujeżdżeniem, przed krosem i po jego zakończeniu oraz przed konkursem zręczności powożenia.

WYŚCIGI – Gonitwy dla koni pełnej krwi angielskiej i czystej krwi arabskiej organizowane są głównie w Warszawie na Służewcu, na torze wyścigowym w Partynice we Wrocławiu biegają niektóre konie półkrwi (także kłusaki oraz konie czystej krwi). Zasadnicze znaczenie wyścigów polega na ich roli selekcyjnej, tzn. na wyłonieniu najdzielniejszych i najlepszych osobników do hodowli – wyścigi są próbą dzielności dla koni pełnej i czystej krwi oraz niektórych koni półkrwi.
Konie pełnej krwi angielskiej zaczynają startować w zawodach jako 2-latki. W pierwszym roku ogiery biegają pod obciążeniem 57 i 58 kg, klacze z obciążeniem o 1 kg mniejszym. Gonitwy o znaczeniu selekcyjnym rozgrywane są dla 3-latków. Najważniejszą gonitwą są Derby, rozgrywane na dystansie 2400 m. Do innych znaczących gonitwa należą : Rulera (1600m) i ST. Leger (2800m). Konie czystej krwi arabskiej jako później dojrzewające zaczynają startować w gonitwach w wieku 3 lat, a gonitwy o znaczeniu selekcyjnym rozgrywają się dla 4-latków. Najważniejszą gonitwą są Derby rozgrywane na dystansie 3000m. Konie półkrwi biegają przez jeden sezon jako trzylatki, a niektóre także jako czteroletnie i starsze. Derby dla koni półkrwi rozgrywane są na dystansie 2400 m.

Poczytaj także o pierwszej pomocy dla konia http://planeta-zwierzat.pl/artykuly/konie/pierwsza-pomoc-i-profilaktyka-weterynaryjna/

Źródło: “Hodowla i użytkowanie konie z elementami hipoterapii” – Jolanta Janiszewska, Angelika Cieśla