Charakter, narowy i nałogi u koni

Charakter, narowy i nałogi u koni
Charakter (zespół cech psychicznych właściwych danemu koniowi) w pewnym stopniu jest uwarunkowany genetycznie i ma elementy wrodzone (łagodność, gwałtowność, łatwość, trudność, dobroć, złość), ale w dużym stopniu jest kształtowany przez człowieka, począwszy od pierwszych chwil po urodzeniu.

Koń jest zwierzęciem stadnym i chętnie uznaje dominację człowieka jako przewodnika stada. Ale człowiek musi zdobyć zaufanie konia już w okresie źrebięcym. Z koniem należy postępować ze spokojem i łagodnie, ale stanowczo i sprawiedliwie. Można go ukarać, ale sprawiedliwie i w momencie przewinienia. Brutalne traktowanie powoduje odruchy obronne i agresję ze strony konia; według nieświadomych tego ludzi, takiej sytuacji winien jest koń, za co zostaje ukarany. To pogłębia agresję u konia i tworzy się błędne koło. Koń zaczyna kojarzyć człowieka z cierpieniem, staje się nieufny i agresywny w stosunku do ludzi.
Temperament, czyli uosobienie konia można ogólnie podzielić na dwa rodzaje: słaby i silny. W temperamencie słabym procesy hamowania przewyższają procesy pobudzania. Konie o takim temperamencie są bojaźliwe, płochliwe; ogiery są słabymi reproduktorami.
W obrębie temperamentu silnego rozróżnia się temperament niezrównoważony – konie o takim temperamencie są krnąbrne, trudne, nieopanowane i zrównoważony- najbardziej pożądany u wszystkich koni. Temperament zrównoważony dzieli się na spokojny (charakterystyczny np. dla koni zimnokrwistych; przejawia się wolną zdolnością przystosowawczą – konie wymagają jednostajnych warunków bytowania) i żywy – charakterystyczny dla koni gorącokrwistych; przejawia się dużą zdolnością przystosowawcza – konie źle znoszą monotonię.
Niewłaściwie postępowanie z końmi – nieuzasadnione karanie, agresja, błędy w utrzymaniu powodują wykształcenie u koni różnych nałogów i narowów. Walka ze złymi przyzwyczajeniami koni jest zwykle trudna i długotrwała; w niektórych wypadkach w ogóle nie można liczyć na satysfakcjonujące efekty. Dlatego należy pamiętać, że o wiele łatwiej jest zawczasu zapobiegać nałogom i narowom, niż później je leczyć.

NAŁOGI są to nieprawidłowe przyzwyczajenia, które powstają w wyniki braku ruchu, towarzystwa, itp., czyli w wyniku niewłaściwych warunków utrzymania. Najczęściej spotykane nałogi to:

- łykawość: polega na tym, że koń opierając się siekaczami o jakąś twardą krawędź (żłób, krawędź boksu), formuje kęs powietrza i łyka go z charakterystycznym nieprzyjemnym odgłosem. Łykawość jest wadą zwrotną, co oznacza, że jeśli przy kupnie konia nie zaznaczono, że koń jest łykawy to kupujący ma prawo w ciągu dwóch tygodni zwrócić go i zarządzać zwrotu pieniędzy. Skłonność do łykawości może być dziedziczna.
Łykawość prowadzi do nieprawidłowego starcia powierzchni zębów siecznych, a dostające się do przewodu pokarmowego powietrze może powodować wzdęcia i kolki. Najczęściej konie łykają „ z podparcia” w sposób opisany wyżej, ale można się również spotkać z końmi, które łykają „z powietrza” – nie potrzebują one wówczas żadnej krawędzi do podparcia. Zapobieganie łykawości polega na usunięciu z otoczenia konia przedmiotów, o które mógł się opierać przy tej czynności. Stosuje się też smarowanie krawędzi dziegdziem, lub inną substancją o nieprzyjemnym smaku bądź zapachu. Inne metody walki z łykawością to różnego rodzaju zabawki umieszczane w boksie, zakładanie specjalnego paska uciskającego przełyk, stosowanie wędzidła w kształcie rurki z otworami. Najważniejsze jest jednak zapewnienie koniowi jak największej ilości ruchu i towarzystwa innych koni.
- tkanie:
polega na przestępowaniu z nogi na nogę przy jednoczesnych wahadłowych ruchach głowy i szyi. Prowadzi to do przedwczesnego i nieprawidłowego zużycia przednich kończyn. Metodą walki z tkaniem jest postawienie konia w boksie, jeżeli stojąc w stanowisku przejawiał tkanie. Można też spróbować odwracać jego uwagę różnymi zabawkami, ale najlepszą metodą jest ruch na świeżym powietrzu.

- wędrowanie: objawia się nieustannym krążeniem po boksie. Skutki tego nałogu są podobne jak przy tkaniu. Można próbować przestawić wędrującego konia na stanowisko, jednak przede wszystkim należy zapewnić koniowi jak najwięcej swobodnego ruchu.

NAROWY są to nieprawidłowe zachowania powstające w wyniku złego obchodzenia się z końmi. Narowy, bardziej niż nałogi utrudniają obsługę koni i współpracę; niektóre wręcz są niebezpieczne dla człowieka.

- złośliwość: objawia się kopaniem i gryzieniem. Jest bardzo uciążliwym nałogiem. Spowodowana jest na ogół brutalnym obchodzeniem się z koniem, ale możliwa jest też złośliwość wrodzona (zawsze powoduje eliminację z hodowli).

- inne narowy:

- niepodawanie nóg do czyszczenia
- niechęć do zakładania siodła
- przyciskanie człowieka do ściany boksu
- kładzenie się przy podciąganiu popręgu
- wspinanie (stawanie dęba)
- brykanie

Najlepszymi metodami walki z narowami są cierpliwość, spokój, opanowanie i łagodna, ale stanowcza próba oduczenia konia złego nawyku. Nie zawsze jednak udaje się uniknąć karania konia za złe zachowanie, należy wówczas pamiętać o zasadach stosowania kar i nagród.

Zobacz także jak radzić sobie z koniem, który sprawia problemy http://planeta-zwierzat.pl/artykuly/konie/najczestsze-problemy-w-kontaktach-z-konmi-jak-sobie-z-nimi-radzic/

Źródło: “Hodowla i użytkowanie konie z elementami hipoterapii” – Jolanta Janiszewska, Angelika Cieśla